Halk Meclisi Binası (Bouleuterion)

 

Bouleuterion’daki kazı çalışmalarna, kazıların başladığı 2004 yılından başlanmış ve 2010 yılında tamamlanmıştır. 1886 yılında Pergamon kazı ekibi üyelerinin kentte yaptıkları araştırmalarda Bouleuterion’a ilişkin ilk veriler elde edilmiştir. Bouleuterion yakınlarında tespit edilen bir arşitravdaki yazıt Apollonidas oğlu Antiphanes’in Zeus Bollaios, Hestia Bollaia’ya ve Demos’a (yurttaşlar topluluğu) bir bina adadığını göstermektedir. Kuşkusuz bu yazıt yıkılmadan önce Bouleuterion’un ön cephe duvarı üzerinde yer almaktaydı.

 


Bouleuterion (Halk Meclisi Binası) Kazı Öncesi.

 

Agora meydanına bağlanan ana yol üzerinde (Agora Caddesi) yer alan Bouleuterion eğimli bir arazide, doğu-batı yönünde uzanmaktadır. 24x14 m. ölçülerindeki yapı üç ana bölümden oluşmaktadır. Bouleuterion’un batıdaki giriş kısmında İon düzeninde altı adet sütunla tasarlanmış bir galeriden oluşan kulis yer almaktadır. Cavea bölümü on iki basamaklı ve yaklaşık yüz doksan kişi kapasitelidir. Orkestra ise yarım daire formundadır. Yapı, genel form ve plan özellikleri açısından, Theatron şeklindeki bir diğer yapı olan odeona çok benzemektedir. Ancak, arşitravdaki yazıt, yapı içinde ele geçen Hestia Bollaia kült heykeli, yapının üstünün kapalı olması, sahne binasına ait hiçbir izin olmaması söz konusu binanın odeon olamayacağını kanıtlamaktadır. Caveanın her iki yanından ve tam orta bölümünden orkestraya ulaşan üç ayrı merdiven mevcuttur. Orkestranın hemen arkasında yürüme düzleminin altında dört ana mekân yer almaktadır. Binanın ön cephesinden, çift kanatlı birer kapı ile girilen mekânlar ön ve arka odadan oluşmaktadır. İşlevleri şu an için net olarak tespit edilemeyen ön ve arka odalar arasındaki geçiş tek kanatlı bir kapı ile sağlanmaktadır.

 

Bouleuterion (Halk Meclisi Binası) Kazı Sonrası Hava Fotoğrafı.


Orkestraya bitişik olan arka sıradaki odalardan iç tarafta kalan iki odayı ayıran duvarın merkezinde, üzerine Hestia Bollaia heykelinin oturduğu, dikdörtgen büyük boyutlu blok taşlardan örülü kare planlı bir platform yer almaktadır. Hestia Bollaia heykeli söz konusu platformun hemen önüne (doğu) devrilmiş şekilde ele geçmiştir. Hestia kültü aynı zamanda Prytaneion ile ilişkili olmasına karşın Bouleuterion’da Hestia kültünün yer alması, söz konusu yapının hem Bouleuterion hem Prytaneion olarak kullanılmış olabileceğini akla getirmektedir. Anakayaya oyulmuş bir bothros çukuru üzerine oturan platform, orkestranın yürüme düzlemine kadar yükselmektedir.

 

 

Bouleuterion kazısı sırasında ele geçen plastik eserler.


Bothros çukuru içerisinden Lagynos, tek kulplu testi, kâse vb. kapların yanı sıra on altı adet bronz sikke, pişmiş toprak figürin, kandil, ağırşak ve maltız parçaları bulunmuştur. Ele geçen buluntular yapının inşasını kutsamak adına gerçekleştirilen ritüele yönelik bir törene işaret etmektedir. Bothros çukurundan ele geçen buluntuların tamamı İ.Ö. geç 2-erken 1. yüzyıla aittir ve yapıya ilişkin terminus ante quem vermektedir. Bununla birlikte, odaların tabanlarının üzerinde ve yapının kuzeybatı köşesine eklenen mekânlar topluluğu ile yapı arasında yer alan bir peristhasiste in-situ olarak ele geçen İ.S. 3. yüzyıla tarihli seramiklerin yanı sıra, Valerianus- Gallienus (İ.S. 253-268) ve Alexandrus Severus-Philippus Arabs dönemlerine (İ.S. 222-249) ait bronz sikkeler, Bouleuterion’un son evresine ilişkin kesin veriler sunmaktadır.

 

Bouleuterion Dükkanlar

 

Dükkânların içine yıkılan Meclis enkazında altı adet mermerden baş ve bunlara ait gövdeler ele geçmiştir. Heykellerin orijinalinde, Bouleuterion’un kuzey duvarının doğu bölümü ve cephe duvarının iç kesimlerinde oluşturulmuş payeler üzerinde, durdukları anlaşılmaktadır. Heykellerden iki tanesinin kaidesi üzerinde yer alan “ΜΕΝΕ΢ΣΡΑΣΟ΢ ΙΠΠΙΟΤ ΠΕΡΓΑΜΗΝΟ΢ ΕΠΟΙΕΙ” yazısı, her iki heykelin de Pergamonlu heykeltıraş, Hippias oğlu Menestratos tarafından yapıldığını göstermektedir.


Bouleuterion Kulis

 

Bouleuterion’un oturma sıralarının tahrip olan güney kısmında, orkestrada ve kuliste yapılan sondajlarda Bouleuterion’un altında, daha erken döneme ait, bir yapının izleri tespit edilmiştir. Bouleuterion’un inşaat aşamasında erken yapı ciddi oranda tahrip olmuştur ve erken yapıya ilişkin in-situ buluntu oldukça sınırlı sayıdadır. Kulisin doğu duvarının hemen batısındaki dar bir alanda, erken yapıya ait sıkıştırılmış bir toprak taban izine rastlanmıştır. Tabanın hemen altından in-situ durumda, İ.Ö. 3. yüzyıl sonu-2. yüzyıl başına tarihli, kalıp yapımı sürahi ele geçmiştir. Söz konusu tarih erken yapının son evre kullanımı için terminus oluşturmaktadır. Bouleuterion’un orkestrasında gerçekleştirilen sondajda, erken yapı ile ilişkili olduğu anlaşılan bir bothros ortaya çıkarılmıştır. Mutfak ve içki kapları ağırlıklı, yoğun seramik ve kemik içeren bothros, olasılıkla erken dönem yapısının inşası öncesi gerçekleştirilen ritüele ilişkin olarak açılmıştır. Tarihlenebilir buluntular İ.Ö. 4. yüzyıla işaret etmektedir.

 


Bouleuterion (Halk Meclisi Binası), Altar temeli ve altında yer alan sunu çukuru.

 

Bouleuterion’un altında, oldukça sınırlı alanlarda izlerini tespit edilebilen erken dönem yapısı, mimarisi ile kısmen ayakta olan Meclis Binası’ndan farklı bir plana sahiptir. Söz konusu yapının, daha küçük boyutlu erken bir Bouleuterion’a ait olabileceğini düşünmek gerekmektedir. Bothros içerisinde ele geçen İ.Ö. 4. yüzyıl malzemesi, Aigai Bouleuterion’unun ilk olarak bu tarihte inşa edildiğinden düşündürmektedir. Bizans Şapelinde, eşik taşı olarak kullanılmış olan devşirme bir yazıt Bouleuterion’un İ.Ö. 3. yüzyıldaki varlığını kanıtlar niteliktedir.

 


Bouleuterion (Halk Meclisi Binası), oturma sıraları.

 

İ.Ö. 2. yüzyıl sonlarında, kentteki büyük imar faaliyetleri ile birlikte Bouleuterion’da da köklü değişikliklere gidilmiş, eski binanın yerine daha büyük bir meclis binası inşa edilmiştir. Bouleuterion’un inşasına destek veren Antiphanes ve Diaphanes isimli hayırseverler (euergetes) ve diğer aile fertleri, heykelleri yapının kuzey duvarı önünde yer alan uzun bir niş üzerinde sergilenerek onurlandırılmıştır. Meclis binasının ön kısmındaki odalardan söz konusu heykeller ile birlikte onurlandırma yazıtlarının yer aldığı kaideler de ele geçmiştir.

 


Bouleuterion Kazıları Sırasında Ele Geçen Rhyton

 

İ.S. 3. yüzyıla kadar, yaklaşık beş yüzyıl, varlığını sürdürebilen Bouleuterion, zamanın ve depremlerin yer aldığı doğa olaylarının yarattığı tahribatlar sonucunda çok sayıda onarım görmüştür. Yapı duvarlarının iç yüzlerindeki örgülerde ve özellikle de güney duvarının tamamında farklı teknikler bir arada kullanılmıştır. İ.S. 3. yüzyıl ile birlikte, şu an için tam olarak tespit edemediğimiz bir nedenden dolayı kent terk edilmiş ve Bouleuterion kullanımdan çıkmıştır. İ.S. 12-13. yüzyıllara gelindiğinde, kentte yeni bir imar faaliyeti sürdürülmüş ve bunun sonucunda Bouleuterion’a ait mimari elemanlar yeni yapıların inşasında kullanılmıştır.

 

Bouleuterion Dıştan Görünüm

 

 

Bouleuterion (City Council)

 


Bouleuterion, which is in the form of a small Odeon of 12 stairs and nearly 150 people, has been built in the Late Hellenistic Period (closely after the mid. 2nd century B.C.). The inscripted architrave fragments that have been gathered from the building, mention Antiphanes son of Apollonidas has dedicated a building to Zeus Bollaios, Hestia Bollaia and Demos (public community) itself. The excavations in Bouleuterion undercovered the honoring inscriptions of both Apollonidas and Antiphanes.


The building is constructed on a slope and the “façade” is nearly three floors height. There are stairs climbing down to the orchestra on the both sides of the cavea, and at the center of it. The orchestra is in semi-circular shape, as in a classical Hellen theatre. There has been discovered six portraits and their bodies separately, in the ruins inside of the shops infront of the building. It is obvious that these statues were standing on the pillars situated inside the frontal wall and the east part of the north wall. The inscription of “ΜΕΝΕ΢ΣΡΑΣΟ΢ ΙΠΠΙΟΤ ΠΕΡΓΑΜΗΝΟ΢ ΕΠΟΙΕΙ”, indicates that at least two of these statues had been made by Hippias son of Menestratos of Pergamon.